آدولف هیتلر (۲۰ آوریل ۱۸۸۹ – ۳۰ آوریل ۱۹۴۵) سیاستمدار آلمانی، رهبر حزب ناسیونال‌سوسیالیست کارگران آلمان و رهبر آلمان نازی از سال ۱۹۳۳ تا ۱۹۴۵ بود. او یکی از مهم‌ترین و بحث‌برانگیزترین شخصیت‌های تاریخ معاصر به شمار می‌رود و سیاست‌های حکومت او نقش اساسی در آغاز جنگ جهانی دوم در اروپا و اجرای هولوکاست داشت.

هیتلر از سال ۱۹۳۳ تا زمان مرگش بر آلمان حکومت کرد و در این مدت یک حکومت تمامیت‌خواه ایجاد کرد که مخالفان سیاسی را سرکوب می‌کرد و بر پایه ایدئولوژی نازیسم، نژادپرستی، یهودستیزی و توسعه‌طلبی سرزمینی فعالیت می‌کرد.

زندگی اولیه

آدولف هیتلر در ۲۰ آوریل ۱۸۸۹ در شهر براوناو آم این، در اتریش-مجارستان، متولد شد. او چهارمین فرزند آلوئیس هیتلر و کلارا هیتلر بود.

هیتلر در جوانی علاقه زیادی به هنر داشت و دو بار برای ورود به آکادمی هنرهای زیبای وین درخواست داد، اما پذیرفته نشد. او چند سال در وین زندگی کرد و در این دوره با افکار سیاسی و جریان‌های ملی‌گرایانه و یهودستیزانه آن زمان آشنا شد.

در سال ۱۹۱۳ به مونیخ رفت.

جنگ جهانی اول

با آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴، هیتلر به ارتش آلمان پیوست. او در طول جنگ به عنوان پیام‌رسان نظامی خدمت کرد و چندین بار مجروح شد و نشان‌های نظامی دریافت کرد.

شکست آلمان در سال ۱۹۱۸ و شرایط سیاسی و اقتصادی پس از جنگ تأثیر زیادی بر دیدگاه‌های سیاسی او گذاشت.

ورود به سیاست

پس از جنگ، هیتلر به فعالیت‌های سیاسی روی آورد و در سال ۱۹۱۹ به حزب کارگران آلمان پیوست. این حزب بعدها به حزب ناسیونال‌سوسیالیست کارگران آلمان (NSDAP) یا حزب نازی تبدیل شد.

هیتلر به دلیل سخنرانی‌های سیاسی و تبلیغات گسترده، به سرعت در حزب نازی به یکی از چهره‌های اصلی تبدیل شد.

کودتای مونیخ

هیتلر در سال ۱۹۲۳ تلاش کرد حکومت ایالت بایرن را سرنگون کند و سپس کنترل دولت آلمان را به دست بگیرد. این اقدام که به کودتای مونیخ یا «کودتای آبجوفروشی» معروف شد، شکست خورد.

هیتلر دستگیر و به زندان محکوم شد.

در دوران زندان، بخش‌هایی از کتاب نبرد من (Mein Kampf) را نوشت. این کتاب بعدها به یکی از آثار اصلی تبلیغاتی ایدئولوژی نازی تبدیل شد.

به قدرت رسیدن

پس از آزادی، هیتلر فعالیت سیاسی حزب نازی را از سر گرفت. بحران اقتصادی بزرگ، بیکاری و نارضایتی سیاسی در آلمان به رشد محبوبیت حزب نازی کمک کرد.

در انتخابات و تحولات سیاسی اوایل دهه ۱۹۳۰، حزب نازی به یکی از قدرتمندترین احزاب آلمان تبدیل شد.

در ۳۰ ژانویه ۱۹۳۳، رئیس‌جمهور آلمان، پاول فون هیندنبورگ، هیتلر را به عنوان صدراعظم منصوب کرد.

هیتلر پس از رسیدن به قدرت، به‌سرعت ساختار سیاسی کشور را تغییر داد و قدرت را در دست خود متمرکز کرد.

حکومت نازی

حکومت هیتلر آزادی‌های سیاسی و مدنی را محدود کرد و احزاب مخالف را از فعالیت منع کرد. اتحادیه‌های کارگری مستقل منحل شدند و رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی تحت کنترل حکومت قرار گرفتند.

پلیس مخفی حکومت، گشتاپو، و سازمان‌های امنیتی و نظامی حزب نازی در سرکوب مخالفان نقش داشتند.

رژیم نازی همچنین قوانین نژادی گسترده‌ای تصویب کرد. قوانین نورنبرگ در سال ۱۹۳۵ حقوق شهروندی یهودیان را محدود کردند و تبعیض علیه آنان را به بخشی رسمی از سیاست حکومت تبدیل کردند.

سیاست خارجی و آغاز جنگ جهانی دوم

هیتلر سیاست توسعه‌طلبانه‌ای را دنبال می‌کرد و هدف گسترش قلمرو آلمان را داشت.

آلمان در سال ۱۹۳۸ اتریش را به خاک خود ضمیمه کرد و سپس بخش‌هایی از چکسلواکی را تحت کنترل گرفت.

در ۱ سپتامبر ۱۹۳۹، آلمان به لهستان حمله کرد. این حمله باعث شد بریتانیا و فرانسه به آلمان اعلان جنگ کنند و جنگ جهانی دوم در اروپا آغاز شود.

جنگ جهانی دوم

آلمان در سال‌های نخست جنگ موفقیت‌های نظامی زیادی به دست آورد و بخش بزرگی از اروپای غربی را اشغال کرد.

در سال ۱۹۴۱، هیتلر تصمیم گرفت به اتحاد جماهیر شوروی حمله کند. عملیات بارباروسا در ژوئن ۱۹۴۱ آغاز شد و به یکی از بزرگ‌ترین عملیات نظامی تاریخ تبدیل شد.

با ادامه جنگ، وضعیت نظامی آلمان تغییر کرد. شکست در نبرد استالینگراد و شکست‌های بعدی در جبهه‌های مختلف، قدرت نظامی آلمان را به‌شدت کاهش داد.

در سال ۱۹۴۴، نیروهای متفقین در نرماندی پیاده شدند و از غرب به سمت آلمان پیشروی کردند، در حالی که ارتش شوروی از شرق به سمت آلمان حرکت می‌کرد.

هولوکاست و جنایت‌های حکومت نازی

حکومت هیتلر مسئول اجرای سیاست‌های سیستماتیک آزار و کشتار یهودیان اروپا بود که به هولوکاست معروف است.

حدود شش میلیون یهودی در جریان هولوکاست کشته شدند. گروه‌های دیگری از جمله روماها، افراد دارای معلولیت، اسیران جنگی شوروی و مخالفان سیاسی نیز تحت آزار و کشتار قرار گرفتند.

اردوگاه‌های کار اجباری و مراکز کشتار بخشی از ساختار سرکوب و نسل‌کشی حکومت نازی بودند.

سال‌های پایانی

در سال ۱۹۴۵، نیروهای متفقین به خاک آلمان رسیدند و برلین در محاصره قرار گرفت.

هیتلر در آخرین روزهای جنگ در پناهگاه زیرزمینی خود در برلین باقی ماند.

او در ۳۰ آوریل ۱۹۴۵ درگذشت. چند روز بعد، آلمان نازی تسلیم شد و جنگ در اروپا پایان یافت.

میراث تاریخی

هیتلر در تاریخ معاصر به عنوان رهبر رژیمی شناخته می‌شود که مسئول آغاز جنگی با تلفات انسانی بسیار گسترده و اجرای هولوکاست بود.

حکومت او نمونه‌ای مهم از یک نظام تمامیت‌خواه و دیکتاتوری در قرن بیستم محسوب می‌شود. مطالعه تاریخ حکومت هیتلر و نازیسم همچنین نقش مهمی در شناخت خطرات افراط‌گرایی سیاسی، تبلیغات دولتی، نژادپرستی و سرکوب نظام‌مند دارد.

منابع

موزه یادبود هولوکاست ایالات متحده

آرشیو ملی آلمان

دانشنامه بریتانیکا

اسناد تاریخی جنگ جهانی دوم

جنگ جهانی دوم یک درگیری نظامی جهانی بود که از سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ ادامه یافت و بیشتر کشورهای جهان را درگیر کرد. این جنگ میان دو ائتلاف اصلی، یعنی متفقین و محور، شکل گرفت و از نظر گستره جغرافیایی، تعداد نیروهای درگیر و تلفات انسانی، یکی از بزرگ‌ترین و مرگبارترین جنگ‌های تاریخ به شمار می‌رود.

در جریان جنگ، اروپا، شمال آفریقا، بخش‌هایی از آسیا و اقیانوسیه و اقیانوس‌های اطلس و آرام به مناطق اصلی نبرد تبدیل شدند. جنگ در نهایت با شکست نیروهای محور و پیروزی متفقین در سال ۱۹۴۵ پایان یافت.

زمینه‌های جنگ

پس از پایان جنگ جهانی اول، شرایط سیاسی و اقتصادی اروپا بی‌ثبات بود. پیمان ورسای محدودیت‌های سنگینی بر آلمان تحمیل کرد و بحران اقتصادی بزرگ دههٔ ۱۹۳۰ نیز مشکلات اجتماعی و سیاسی بسیاری ایجاد کرد.

در آلمان، آدولف هیتلر و حزب ناسیونال‌سوسیالیست آلمان (نازی) در سال ۱۹۳۳ به قدرت رسیدند. دولت نازی سیاست توسعه‌طلبانه‌ای را دنبال کرد و به بازسازی نظامی آلمان پرداخت.

در همین دوره، ایتالیا تحت حکومت بنیتو موسولینی و ژاپن نیز سیاست‌های توسعه‌طلبانه‌ای را در پیش گرفتند. این کشورها به‌تدریج به یکدیگر نزدیک شدند و هستهٔ اصلی نیروهای محور را تشکیل دادند.

آغاز جنگ

آغاز رسمی جنگ جهانی دوم در اروپا معمولاً ۱ سپتامبر ۱۹۳۹ در نظر گرفته می‌شود؛ زمانی که نیروهای آلمان به لهستان حمله کردند.

دو روز بعد، بریتانیا و فرانسه به آلمان اعلان جنگ کردند. آلمان در مدت کوتاهی بخش بزرگی از اروپای غربی را تحت کنترل خود درآورد و در سال ۱۹۴۰ فرانسه نیز شکست خورد.

در سال‌های نخست جنگ، آلمان همچنین دانمارک، نروژ، بلژیک و هلند را اشغال کرد.

طرف‌های اصلی جنگ

متفقین

از مهم‌ترین کشورهای متفقین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

بریتانیا

اتحاد جماهیر شوروی

ایالات متحدهٔ آمریکا

چین

فرانسهٔ آزاد

کشورهای دیگری نیز در طول جنگ به متفقین پیوستند.

محور

سه قدرت اصلی محور عبارت بودند از:

آلمان نازی

ایتالیا

امپراتوری ژاپن

کشورهای دیگری نیز در مقاطع مختلف با محور همکاری کردند.

جبههٔ غربی

پس از سقوط فرانسه، بریتانیا به یکی از مهم‌ترین مخالفان آلمان در اروپای غربی تبدیل شد. در سال ۱۹۴۰، نبرد بریتانیا میان نیروی هوایی آلمان و نیروی هوایی بریتانیا شکل گرفت. آلمان نتوانست برتری هوایی لازم برای حملهٔ زمینی به بریتانیا را به دست آورد.

در سال ۱۹۴۴، متفقین عملیات گسترده‌ای را برای باز کردن جبهه‌ای جدید در اروپای غربی آغاز کردند.

در ۶ ژوئن ۱۹۴۴، نیروهای متفقین در جریان عملیات نپتون در سواحل نرماندی فرانسه پیاده شدند. این عملیات که بخشی از عملیات اورلرد بود، نقطهٔ عطف مهمی در جنگ محسوب می‌شود.

نیروهای متفقین پس از پیشروی در فرانسه و دیگر مناطق اروپای غربی، در سال ۱۹۴۵ وارد خاک آلمان شدند.

جبههٔ شرقی

یکی از بزرگ‌ترین و خونین‌ترین بخش‌های جنگ در جبههٔ شرقی میان آلمان و اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت.

آلمان در ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱ عملیات بارباروسا را آغاز کرد و به شوروی حمله کرد. ارتش آلمان در ابتدا پیشروی زیادی داشت، اما مقاومت شوروی و شرایط دشوار جنگ باعث توقف و سپس عقب‌نشینی نیروهای آلمانی شد.

نبرد استالینگراد در سال‌های ۱۹۴۲ و ۱۹۴۳ یکی از مهم‌ترین نقاط عطف جنگ بود. پس از شکست نیروهای آلمانی در این نبرد، ارتش شوروی به تدریج به سمت غرب پیشروی کرد.

در سال ۱۹۴۵، نیروهای شوروی وارد برلین شدند.

جنگ در آسیا و اقیانوس آرام

جنگ جهانی دوم تنها به اروپا محدود نبود. ژاپن از سال‌ها پیش در شرق آسیا درگیر جنگ با چین بود و در طول جنگ جهانی دوم مناطق گسترده‌ای را در آسیا و اقیانوسیه تصرف کرد.

در ۷ دسامبر ۱۹۴۱، ژاپن به پایگاه دریایی آمریکا در پرل هاربر در هاوایی حمله کرد. پس از این حمله، ایالات متحده وارد جنگ شد.

در سال‌های بعد، نبردهای دریایی و هوایی گسترده‌ای میان ژاپن و متفقین در اقیانوس آرام رخ داد. نبردهایی مانند میدوی و گوادال‌کانال از مهم‌ترین درگیری‌های این جبهه بودند.

هولوکاست

در جریان جنگ جهانی دوم، حکومت نازی آلمان و متحدان و همکاران آن، سیاست‌های سازمان‌یافته‌ای برای آزار و کشتار یهودیان اروپا اجرا کردند که به هولوکاست معروف است.

حدود شش میلیون یهودی در جریان هولوکاست کشته شدند. گروه‌های دیگری از جمله روماها، افراد دارای معلولیت، اسیران جنگی شوروی و مخالفان سیاسی نیز تحت آزار و کشتار قرار گرفتند.

هولوکاست یکی از تاریک‌ترین جنبه‌های تاریخ جنگ جهانی دوم و تاریخ اروپا محسوب می‌شود.

پایان جنگ در اروپا

در سال ۱۹۴۵، نیروهای متفقین از غرب و شرق به سمت آلمان پیشروی کردند. برلین در اواخر آوریل ۱۹۴۵ به محاصره درآمد.

آدولف هیتلر در ۳۰ آوریل ۱۹۴۵ در برلین جان باخت. آلمان چند روز بعد تسلیم شد و تسلیم بی‌قیدوشرط آلمان در ۸ مه ۱۹۴۵ پایان جنگ در اروپا را رقم زد.

این روز در بسیاری از کشورهای اروپایی به عنوان روز پیروزی در اروپا شناخته می‌شود.

پایان جنگ در آسیا

پس از پایان جنگ در اروپا، جنگ میان ژاپن و متفقین ادامه داشت.

ایالات متحده در اوت ۱۹۴۵ از سلاح هسته‌ای علیه شهرهای هیروشیما و ناکازاکی استفاده کرد. در همان دوره، اتحاد جماهیر شوروی نیز علیه ژاپن وارد جنگ شد.

ژاپن در ۱۵ اوت ۱۹۴۵ اعلام کرد که شرایط تسلیم را می‌پذیرد و سند تسلیم رسمی ژاپن در ۲ سپتامبر ۱۹۴۵ امضا شد. با این رویداد، جنگ جهانی دوم پایان یافت.

تلفات

جنگ جهانی دوم تلفات انسانی بسیار گسترده‌ای به همراه داشت. برآوردهای مختلف، مجموع کشته‌شدگان نظامی و غیرنظامی را حدود ۷۰ تا ۸۵ میلیون نفر تخمین می‌زنند.

بخش قابل توجهی از قربانیان را غیرنظامیان تشکیل می‌دادند. بمباران شهرها، کشتارهای جمعی، قحطی، بیماری، اردوگاه‌های کار اجباری و نسل‌کشی از عوامل مهم افزایش تلفات بودند.

پیامدهای جنگ

جنگ جهانی دوم ساختار سیاسی و اقتصادی جهان را به‌شدت تغییر داد.

از مهم‌ترین پیامدهای جنگ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

شکست آلمان نازی، ایتالیا و ژاپن

اشغال و تقسیم آلمان

افزایش نفوذ ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی

آغاز جنگ سرد

تشکیل سازمان ملل متحد در سال ۱

۹۴۵محاکمهٔ برخی از رهبران و مسئولان نازی در دادگاه‌های نورنبرگ

تغییر مرزهای بسیاری از کشورهای اروپا و آسیا

آغاز روند استعمارزدایی در بخش‌هایی از جهان

آغاز رقابت هسته‌ای میان قدرت‌های بزرگ

اهمیت تاریخی

جنگ جهانی دوم یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر است و آثار آن دهه‌ها پس از پایان جنگ نیز ادامه یافت. شکل‌گیری نظم بین‌المللی پس از سال ۱۹۴۵، رقابت آمریکا و شوروی، تأسیس سازمان ملل متحد و تغییرات سیاسی در اروپا و آسیا، همگی تا حد زیادی تحت تأثیر این جنگ قرار گرفتند.

منابع

آرشیو ملی ایالات متحده

موزه یادبود هولوکاست ایالات متحده

دانشنامه بریتانیکا

اسناد و آرشیوهای تاریخی جنگ جهانی دوم

حملات ۱۱ سپتامبر مجموعه‌ای از چهار حملهٔ تروریستی هماهنگ‌شده در ایالات متحدهٔ آمریکا بود که در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ رخ داد. در این حملات، ۱۹ عضو شبکهٔ القاعده چهار هواپیمای مسافربری را ربودند. دو هواپیما به برج‌های دوقلوی مرکز تجارت جهانی در شهر نیویورک برخورد کردند، یک هواپیما به ساختمان پنتاگون در ایالت ویرجینیا اصابت کرد و هواپیمای چهارم در نزدیکی شنکسویل در ایالت پنسیلوانیا سقوط کرد.

این حملات از مهم‌ترین رویدادهای سیاسی و امنیتی قرن بیست‌ویکم به شمار می‌روند و پیامدهای گسترده‌ای در سیاست خارجی ایالات متحده، امنیت بین‌المللی، قوانین ضدتروریسم و روابط میان کشورها داشتند.

پیش‌زمینه

شبکهٔ القاعده به رهبری اسامه بن لادن پیش از سال ۲۰۰۱ نیز مسئول چندین حمله علیه اهداف آمریکایی بود. این سازمان در دههٔ ۱۹۹۰ حملاتی از جمله بمب‌گذاری سفارتخانه‌های ایالات متحده در کنیا و تانزانیا و حمله به ناو آمریکایی «یواس‌اس کول» را سازمان‌دهی کرده بود.

طرح حملات ۱۱ سپتامبر در سال‌های پیش از ۲۰۰۱ شکل گرفت و اجرای آن به گروهی از اعضای القاعده سپرده شد. ۱۹ هواپیماربا در چهار هواپیمای مسافربری حضور داشتند.

حملات

صبح ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، چهار هواپیمای مسافربری در مسیرهای داخلی ایالات متحده ربوده شدند.

پرواز شماره ۱۱ خطوط هوایی امریکن ایرلاینز پس از ربوده شدن در ساعت ۸:۴۶ صبح به برج شمالی مرکز تجارت جهانی در منهتن برخورد کرد.

حدود ۱۷ دقیقه بعد، پرواز شماره ۱۷۵ یونایتد ایرلاینز به برج جنوبی برخورد کرد. تصاویر برخورد هواپیما و آتش‌سوزی ساختمان‌ها به‌صورت زنده از شبکه‌های تلویزیونی پخش شد.

در ساعت ۹:۳۷ صبح، پرواز شماره ۷۷ امریکن ایرلاینز به ساختمان پنتاگون در نزدیکی واشینگتن، دی.سی. برخورد کرد.

هواپیمای چهارم، پرواز شماره ۹۳ یونایتد ایرلاینز، پس از آنکه تعدادی از مسافران و خدمه تلاش کردند کنترل هواپیما را از هواپیماربایان پس بگیرند، در نزدیکی شنکسویل، پنسیلوانیا سقوط کرد. مقصد نهایی این هواپیما به‌طور قطعی مشخص نشد، اما احتمال داده شده است که هدف آن یکی از ساختمان‌های مهم دولتی در واشینگتن بوده باشد.

فرو ریختن مرکز تجارت جهانی

برج جنوبی مرکز تجارت جهانی در ساعت ۹:۵۹ صبح و برج شمالی در ساعت ۱۰:۲۸ صبح فرو ریختند. ساختمان‌های دیگری در مجموعهٔ مرکز تجارت جهانی نیز در نتیجهٔ آسیب‌های ناشی از حملات و آتش‌سوزی‌ها آسیب دیدند یا فروریختند.

بر اثر حملات، ۲٬۹۷۷ نفر، به‌جز ۱۹ هواپیماربا، جان خود را از دست دادند. قربانیان از کشورهای مختلف بودند و شامل مسافران هواپیماها، کارکنان ساختمان‌ها، نیروهای امدادی و افراد حاضر در محل حادثه می‌شدند.

مسئولیت حملات

تحقیقات انجام‌شده پس از حملات، شبکهٔ القاعده را مسئول برنامه‌ریزی و اجرای حملات معرفی کرد. اسامه بن لادن نیز در اظهارات بعدی مسئولیت این عملیات را پذیرفت.

کمیسیون ملی حملات تروریستی علیه ایالات متحده که به «کمیسیون ۱۱ سپتامبر» نیز شناخته می‌شود، در گزارش خود جزئیات گسترده‌ای دربارهٔ چگونگی برنامه‌ریزی و اجرای حملات و همچنین ضعف‌های امنیتی و اطلاعاتی پیش از آن ارائه کرد.

پیامدها

حملات ۱۱ سپتامبر تأثیر عمیقی بر سیاست داخلی و خارجی ایالات متحده گذاشت. دولت آمریکا اقدامات امنیتی گسترده‌ای را در فرودگاه‌ها و سایر زیرساخت‌های مهم اجرا کرد و قوانین جدیدی برای مقابله با تروریسم تصویب شد.

کمی پس از حملات، ایالات متحده عملیات نظامی خود علیه حکومت طالبان در افغانستان را آغاز کرد؛ زیرا طالبان در آن زمان به اسامه بن لادن و اعضای القاعده اجازهٔ فعالیت در افغانستان داده بودند.

حملات ۱۱ سپتامبر همچنین به افزایش همکاری‌های بین‌المللی در زمینهٔ مقابله با تروریسم و تغییرات گسترده در سیاست‌های امنیتی کشورهای مختلف منجر شد.

تأثیرات انسانی و اجتماعی

علاوه بر قربانیان مستقیم، هزاران نفر از امدادگران، کارکنان و افرادی که در معرض گردوغبار و آلاینده‌های ناشی از تخریب ساختمان‌های مرکز تجارت جهانی قرار گرفته بودند، در سال‌های بعد با مشکلات مختلف مرتبط با سلامت مواجه شدند.

این حادثه همچنین تأثیر روانی و اجتماعی گسترده‌ای در ایالات متحده و سایر نقاط جهان داشت و برای سال‌ها در رسانه‌ها، ادبیات، سینما و سیاست مورد توجه قرار گرفت.

یادبود

محل سابق مرکز تجارت جهانی در نیویورک امروزه به مجموعه‌ای یادبود و موزه تبدیل شده است. یادبود و موزهٔ ملی ۱۱ سپتامبر نام قربانیان حملات سال ۲۰۰۱ و همچنین قربانیان بمب‌گذاری مرکز تجارت جهانی در سال ۱۹۹۳ را گرامی می‌دارد.

هر سال در ۱۱ سپتامبر، مراسم یادبود در ایالات متحده برگزار می‌شود و نام قربانیان حملات قرائت می‌شود.

اهمیت تاریخی

حملات ۱۱ سپتامبر یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر محسوب می‌شود. این رویداد نه‌تنها سیاست خارجی و امنیتی ایالات متحده را تغییر داد، بلکه بر جنگ‌های افغانستان و عراق، سیاست‌های مهاجرتی و مرزی، امنیت فرودگاه‌ها، قوانین نظارتی و روابط بین‌الملل نیز تأثیر گذاشت.

از آنجا که پیامدهای سیاسی و نظامی این حملات برای سال‌ها ادامه یافت، ۱۱ سپتامبر به یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر تبدیل شده است.

جستارهای وابسته

القاعده اسامه بن لادن جنگ افغانستان مرکز تجارت جهانی پنتاگون تروریسم کمیسیون ۱۱ سپتامبر ایالات متحدهٔ آمریکا

منابع

گزارش کمیسیون ملی حملات تروریستی علیه ایالات متحده

آرشیو ملی ایالات متحده

موزه و یادبود ملی ۱۱ سپتامبر